Yarın cumhuriyetin 100. yıl dönümü…Bu hikaye Samsun’da başlayıp Ankara’da devam eden ve varlığını sürdüren bir hikayedir.
Cumhuriyetin kurulacağı aslında Erzurum’da belll olmuştu. Bir gecede olan bir şey değil kısacası. Gazi Mareşal Mustafa Kemal, arkadaşlarını Çankaya’da toplayacak bir yemek organize eder ve orada kutlu mesajı verir. “Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz !” İsmet Paşa ile 20 Ocak 1921’de çıkan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda değişikliğe gidecekti. İşte o madde “Türkiye Devleti bir Cumhuriyet’tir.” olacaktı ve bu madde anayasanın değişemez ilk dört maddesine girecekti.
29 Ekim 1923’te meclis toplandı, meclisin çoğunluğunun kabulü ile saat gece 20.30’da “Yaşasın Cumhuriyet!” nidaları ile cumhuriyet resmen ilan edilmiş ve 158 oyla Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçilmişti.
30 Ekim 1923’te ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kabinesi belli olacaktı. Başvekil ve Hariciye (dış işleri) Vekili Malatya Mebusu İsmet Paşa, Şer’iye (din işleri) Vekili Saruhan Mebusu Mustafa Fevzi Efendi, Erkan-ı Harbiye-i Umumiye (genelkurmay) Vekili İstanbul Mebusu Müşir Fevzi Paşa, Dahiliye (iç işleri) Vekili Kütahya Mebusu Ferid Bey, Maliye Vekili Gümüşhane Mebusu Hasan Fehmi Bey, Müdafaa-i Milliye (milli savunma) Vekili Karesi Mebusu Kazım Paşa, İktisat (ekonomi) Vekili:Trabzon Mebusu Hasan Bey, Adliye (adalet) Vekili İzmir Mebusu Seyid Bey, Maarif (eğitim) Vekili Adana Mebusu Safa Bey, Nafia (bayındırlık) Vekili Trabzon Mebusu Muhtar Bey, Sıhhiye (sağlık) Vekili Dr. Refik Bey, Mübadele, İmar ve İskan Vekili İzmir Mebusu Necati Bey ilklere imza atacaktı.
Peki neden 29 Ekim? Neden 3 veya 5 gün sonra değil de 29 Ekim? 29 Ekim bilinçli olarak seçilmişti. Mondros Ateşkes Antlaşması, 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanmıştı. Mondros Ateşkes Antlaşması, Wilson ilkelerine göre tasarlanmıştı. Wilson ilkelerinde toprak üzerinde yaşayan çoğunluk olan milletin eline geçecekti. Osmanlı, Kafkasya’dan çekilecek, ordu terhis edilecek, Vilayet-i Sitte’yi (Erzurum,Van,Bitlis, Elazığ, Sivas, Diyarbakır) İtilaf Devletler işgal edebilecek, Bingazi ve Trablus’tan Osmanlı askeri geri çekilecek yerini İtalyan garnizonu alacaktı. Suriye, Hicaz, Asir ve Irak İtilaf Devletleri’ne bırakılacak, İtilaf Devletleri Toros tünellerinde hakimiyet sağlayacak, Osmanlı Devleti’nin iletişim ve ulaşım araçlarına el konulacak, ordu ise terhis edilecekti. Kısacası Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı’yı paylaşma projesiydi. Mustafa Kemal Atatürk’ün cumhuriyeti 29 Ekim’de ilan etmesinin nedeni Türk milletini 5 yıllık bir esarete terk etmeyişi idi. Bu yüzden 30 Ekim Mondros, 29 Ekim Cumhuriyet olarak kalacaktı.
Cumhuriyet, Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarının alevini yaktığı bir meşale idi. O meşalenin hiç sönmemesi, ileri daima ileri dileğiyle…
Cumhuriyet, Samsun’dan Sivas’a, İnebolu’dan Kastamonu’ya, Eskişehir’den Ankara’ya, Edirne’den Kars’a uzanan yüzyıllık güzel bir hikayedir. Ankara’da biten ve halen devam eden bir yüzyıllık hikaye… Bu hikayenin sonsuza kadar devam etmesi dileğiyle…
