Çarlık Rusya’sı, 19 Temmuz 1916’da Gümüşhane merkez ilçeyi, köylerini, Torul ve Kelkit ilçelerini istila etti. Amacı, buraları yerleşip kalmaktı. İstila ile işgal arasında ifade farkı vardır. O bakımdan, Çarlık Rusya’sının ilimize yerleşme niyetini işgalden çok, istila olarak nitelendiriyorum.
Çarlık Rusya’sının istila bilgisini alan, ilimiz halkı (Köyleriyle birlikte) yerlerinden ayrılarak Anadolu içlerine doğru göç etti. Çorum’da kalanlar oldu, Kayseri’ye, Sivas’a, Gaziantep’e kadar gidenler oldu.
Gümüşhane Merkez ilçe, Torul ve Kelkit ilçelerimiz halkından çok az bir azınlık yerlerinden ayrılmadığı gibi, iki yıla yakın bir süre içinde, yerlerine dönenlerin yanı sıra, çok az da olsa, gittikleri yerlerde kalanlar da oldu.
Rahmetli Özcan San’ın bazı eserlerini yazarken, benden de bazı konulanda yardımcı olmamı istemişti. Özellikle, ”Rusların Gümüşhane İlini İşgali” eserinde çalışmalarım oldu.
Örnek vermek gerekirse; Doktor Süleyman’a Erdoğdu’ya, Öğretmen Mustafa Demirci’yi, halk ozanı Hasan Soydaş’a bu konuda ricada bulunarak, muhacerete gidenlerin, hayatta kalanlarıyla yaptıkları görüşmeleri (Nivene deresinden, Tezene deresinden, Tekke’den) aldıkları bilgileri kaset olarak rahmetli Sabri Özcan San’a göndermiştim.
Muhacerete giden annemden, dayılarımdan, babamın amcalarından, büyük yengelerimizden dinlediklerim oldu muhacirlikle ilgili.
Rahmetli Sabri Özcan San, çocuk olarak da olsa, muhacir olduğu için, bu konuyu benden önce yazması nedeniyle benim yazmama gerek kalmadı.
İlimizden muhacir olanlar, gittikleri yerlerde büyük sıkıntılar çektikleri gibi, giderken de, dönüşlerinde de çocuklarını, yakınlarını kaybettiler.
1917 yılında Rusya’da meydana gelen bir devrimle yönetime gelen ihtilalciler, benim istila, başkalarının işgal dediği mücadeleden vazgeçti, askerlerini geri çağırdılar.
Gümüşhane Merkez ilçenin Gümüşhane’ye dönüşü 15 Şubat’tır. Bu tarihi, Genel Kurmay Başkanlığına sorarak saptadılar. Gümüşhane’ye 15 Şubat’ta giren Türk ordusu, Kelkit ilçemize 8 Şubat’ta girdi. Bu tarih Harp tarihinde, Genel Kurmay Başkanlığı arşivlerinde böyle yazılı. Ama Kelkit ilçemiz Kurtuluş Bayramlarını 8 Şubat’ta değil de 17 Şubat’ta kutluyor.
Temmuz 1916 yılında muhacir olan ilimiz halkı Şubat ayında köylerine, kentlerine geldi ama halkın deyimiyle, ot yok ocak yok, aş yok, ekmek yok. Büyük sıkıntıyı giderken ve gittikleri yerde olduğu gibi dönüşlerinde de yaşadılar.
Yazının başlığını “Gerçek Kurtuluş” koymamın amacı, sadece düşmandan kurtulmak yetmiyor, gerçek kurtuluş, devletin tüm bireylerinin ekonomik bağımsızlığa, ekonomik kurtuluşa ulaşmasıyla sağlanıyor.
Çarlık Rusya’sının istilasından sonra, 1918 yılında yerlerine dönen halkımız, aradan geçen 106 sene içinde, büyük bir çoğunlukla ekonomik kurtuluşa ulaşmış değildir. Bu konu da işlenmesi gereken ayrı bir konudur.
Konuyu uzatmadan, Gümüşhane Merkez ilçemizin, Torul ve Kelkit ilçelerimizin Kurtuluş Bayramlarını gönülden kutluyorum.
Şiran ilçemize Rus ordusu girmedi. Ama girebilir kanısı ile Şiranlı hemşerilerimizin de sıkıntı çektiğini özellikle vurgulamak isterim.
