Tarihî siluetin bir parçası olan saat kuleleri şehirlerin sembol mekânları olduğu için insanlar birbirleriyle buluşmak için genellikle bu yerleri adres olarak verirlerdi. Yine şehrin bir yerini tarif ederken saat kuleleri ölçü alınır, ona göre mekân tarifi yapılırdı.
Bugüne kadar Anadolu’da ve Osmanlı’nın Anadolu dışındaki coğrafyalarında (Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Filistin, Irak, İsrail, Karadağ, Kosova, Libya, Lübnan, Makedonya, Mısır, Romanya, Sırbistan, Suriye, Yunanistan) 115 saat kulesi belirlenmiştir. Bunların bir kısmı kule şeklinde, bir kısmı da bir yapıya bağlı şekildedir. Bu saat kulelerinden bir kısmı ne yazık ki yok olmuştur. Bunların yanında Hindistan, İtalya ve Meksika’ya hediye olarak gönderilen saat kulelerini de hatırlatmak gerekir.
Bugün sınırlarımız dışında kalan birçok saat kulemiz bulunmaktadır.
Dünyanın en uzun imparatorluklarından biri olan Osmanlı Devleti üç kıtada hüküm sürmüş ve gittiği yerlerde eserler inşa etmiştir. Osmanlı Devleti tarafından cami, medrese, saray, han, hamam, köprü gibi eserlerin yanında birçok saat kulesi de yapılmıştır. Bugün Türkiye dışında kalan saat kuleleri Osmanlı’nın bir kültür mirası olarak yaşamaktadır. Makedonya’da Üsküp Saat Kulesi ve Manastır Saat Kulesi, Sırbistan’da Belgrad Saat Kulesi, Bosna-Hersek’te Saraybosna Saat Kulesi, Lübnan’da Beyrut /Hamidiye) Saat Kulesi, Yunanistan’da Gümülcine Saat Kulesi, İsrail’de Yafa Saat Kulesi bu tanınmış tarihî yapılar arasında yer almaktadır. Şimdi de yurt dışında kalan saat kulelerinden biraz bahsedelim.
Bugün sınırlarımız dışında kalan toprak parçalarının başında Batı Trakya gelmektedir. Burada birçok tarihî eserimiz mevcuttur. Batı Trakya’da, Gümülcine kent merkezinde bulunan tarihî saat kulesi, şehrin en önemli sembollerinin başında gelmektedir. 1885 yılında II. Abdulhamid’in fermanıyla Gümülcineli mutasarruf Abdulkadir Kemal Paşa tarafından yaptırılan saat kulesi, şehrin bir diğer simgesi olan tarihi Yeni Cami’nin avlusunda yer almaktadır. 25 metre yüksekliğindeki saat kulesi şehre gelen turistler tarafından da büyük ilgi görmektedir. 1950 yılında yapılan restorasyon çalışmasıyla bugünkü şeklini almıştır.
Günümüzde İsrail topraklarında yer alan Yafa Saat Kulesi üç kattan oluşmaktadır. Şehrin simgesine dönüşen Yafa Saat Kulesi’nin yapımı 1903 yılında tamamlanmıştır. Bu kule Abdülhamit’in hükümdarlığının 25. yıldönümü şerefine mimar Joseph Moyal önderliğinde yerel Arap ve Yahudi halkın desteğiyle inşa edilmiştir. Bizzat yerinde gördüğüm Yafa Saat Kulesi, Osmanlı döneminde, İsrail ve Batı Şeria´da dikilmiş yedi saat kulesinden biridir. Diğerleri Safed, Akka, Nasıra (Nazareth), Hayfa ve Nablus’ta yer almaktadır.
Lübnan’daki Hamidiye Saat Kulesi, Sultan II. Abdülhamid Han tarafından 1901 yılında yaptırılmıştır. Hamidiye Saat Kulesi, hem Trablus şehrinin sembolü hem de Lübnan’daki en önemli Osmanlı eserlerinden biridir. Eser; Trablus şehrinin tam ortasında yer almakta olup Lübnan’da hâlâ ayakta kalmayı başarmış önemli eserlerden biri olma özelliğini taşıyor. Yüksekliği 26 metre olan ve 6 kattan oluşan Hamidiye Saat Kulesi’nin duvarları kumlu taştan; köşe, pencere ve kapılarının üst kısımları ise beyaz taştan yapılmıştır. Binanın üst katlarına, bina içindeki demir ve ahşap merdivenlerden çıkılmaktadır. Kulenin piramit şeklinde tasarlanmış son katındaki dört pencerenin her birine, saatten çıkan sesleri Trablus’un en uzak mahallelerine dahi duyurmak için hoparlörler yerleştirilmiştir. Hamidiye Saat Kulesi’nin beşinci katında, Lübnan iç savaşı sırasında çoğu parçası kaybolmuş olan mekanik bir saat bulunmaktadır. Kulenin dördüncü katının her bir cephesinde birer küçük balkon bulunmaktadır. Balkon kapılarının üstünde, Sultan Abdülhamid Han’ın tuğrasının olduğu iki Osmanlı arması ile Hamidiye Tuğrası mevcuttur. Armaların ve tuğraların dört köşesine ay yıldız motifi nakşedilmiştir.
