İstanbul demek, görenlerin gözlerini kamaştıran köşkler ve saraylar demektir.
İstanbul, dünyanın en müstesna ve kadim şehirlerinin başında gelir şüphesiz. İstanbul deyince öncelikle ihtişam gelir akıllara. Çok yönlü bu ihtişamın bir yanını da, bu kadim şehre mührünü vuran, tarihî köşk ve saraylar teşkil eder. Mimarî güzellikleriyle gözlere ve gönüller seyir zevki yaşatan bu sanatsal abideler estetik açısından da zirvededirler.
Dünyanın sayılı ve gözde metropollerinden biri olan İstanbul demek biraz da onu tarihî kılan, benzerlerinden ayıran ve üstün kılan, görenlerin gözlerini kamaştıran birbirinden kıymetli köşkler ve saraylar demektir. Tarih boyunca sultanları ve ailelerini ağırlayan, Devlet-i Aliyye’nin yönetim merkezi de olan bu tarihî saraylar Osmanlı’nın karakteristik özelliklerini de yansıtmaktadır. İşte bu kadim saraylar Osmanlı’nın tarihine bizzat şahitlik etmiştir.
Başta Osmanlı Devleti, Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu Selçuklu Devletleri olmak üzere, Türklerde saray mimarlığı oldukça yaygın ve eski bir mimarlık dalıdır. Mâzisi çok eskilere dayanan saray mimarlığı 19. yüzyıllara kadar yaygın olarak devam etmiştir.
Osmanlı Devleti’nin 624 senelik serencamında padişahların, devletin geleceğine dair mühim kararları aldığı ve devleti fiilen yönettiği sarayların büyük bir anlam ve önemi vardır.
Bir cihan imparatorluğu olan Osmanlı Devleti, birbirinden seçkin ve kıymetli saraylarıyla dünyada haklı bir şöhret bulmuştur. Bu saraylar arasında başta Topkapı Sarayı olmak üzere; Yıldız Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, Çırağan Sarayı ilk akla gelenlerdir. Bunlara İstanbul dışında yer alan Edirne Sarayı’nı, Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesi sınırları içinde yer alan İshak Paşa Sarayı’nı, Osmanlı’nın ilk sarayı olarak görülen ve Osmanlı Devleti’nin ilk başkenti olarak bilinen Bursa’da bulunan Bey Sarayı’nı ekleyebiliriz.
Osmanlı’nın dört asırlık kadim idare merkezi: Topkapı Sarayı
“Devlet-i ebed müddet” olarak vasıflandırılan, mazlumların umutlarını yeşerten Osmanlı Devleti’nin yönetim merkezlerinin başında hiç şüphesiz ki Topkapı Sarayı gelmektedir. Tarihî Yarımada üzerinde inşa edilen bu devasa saray, yüzyıllarca (380 yıl) dünyaya hükmetmiştir. Gelmiş geçmiş birçok padişahın evi ve ofisi olan bu yapılar topluluğu tabir caizse Osmanlı’nın kalbi mesabesindeydi. 400 yıl boyunca kullanılan bu muhteşem saray nice tarihî karara tanıklık etmiştir. Burası zamanın durduğu, tarihin konuştuğu müstesna yerdir.
Muhteşem bir yer olan Topkapı Sarayı Bâb-ı Hümâyûn, Bâbüsselâm ve Bâbüssaâde adı verilen üç ana kapı ile dört avlu, Harem ve Hasbahçeler’den oluşmaktadır. Sarayın etrafı, Sûr-ı Sultanî denilen bin dört yüz metre uzunluğunda yüksek bir duvarla çevrilmiştir.
Bizanslılar zamanında Topkapı Sarayı’nın bulunduğu yerde yıkıntı hâlindeki Akropolis Tapınağı ile Ayasofya Kilisesi’nin papazlarına ait evler vardı. Gülhane Parkı’nda ise kışla ve cephane ambarları bulunmaktaydı. Sarayburnu’nda Hagia Barbara Kapısı ve Gotların sütunu vardı. İşte Topkapı Sarayı bu binaların bulunduğu alanda inşa edildi.
İstanbul’un Fatih’i II. Mehmed, 13 yılda tamamlanan bu saraya Saray-ı Cedit (Yeni Saray) ismini vermiştir. İnşaat tamamlanır tamamlanmaz Bayezid’deki Eski Saray’dan buraya taşınmıştır. Söz konusu saray “Saray-ı Amire”, “Südde-i Saâdet” ve “Der-i Devlet” gibi isimlerle de anılmaktadır. Buraya Topkapı Sarayı adının verilişi XIX. asırda olmuştur.
Osmanlı’nın idare merkezi olan Topkapı Sarayı, İstanbul’da Haliç, Boğaziçi ve Marmara’ya hâkim olan Sarayburnu’nda yer alan binalardan meydana gelmektedir. 1465-1478 yılları arasında Fatih Sultan Mehmed tarafından inşa ettirilmiştir. XIX. yüzyılın ortalarına kadar gelişerek bugünkü şeklini almıştır. Hânedan üyeleri, XIX. yüzyılın ikinci yarısında Sultan Abdülmecid’in Batı mimarisi tarzında inşa ettirdiği Dolmabahçe Sarayı’na taşınmış, fakat Topkapı Sarayı kıymetini hiçbir zaman yitirmemiştir. Saltanatın son yıllarına kadar cülûs ve cenaze törenleri burada yapılmıştır. Yine ramazan ayının on beşinci günü gerçekleştirilen hırka-i saâdet ziyaretleri için padişahlar Topkapı Sarayı’na gelmişlerdir.
700 dönüm arazi üzerinde kurulmuş olan Topkapı Sarayı’nın en önemli ve ilgi çekici kısmı Mukaddes Emanetler’in bulunduğu (sergilendiği) bölümdür. Burada dünyanın en kıymetli eşyaları bulunmaktadır. 1517 yılındaki Mısır Seferi’nin ardından İstanbul’a getirilen kutsal emanetler, 508 yıldır Topkapı Sarayı’nda büyük bir ihtimamla korunuyor.
