Suşehri’yle, Şarkışla’sıyla, Divriği’siyle, Zara’sıyla Sultan şehirdir Sivas.
Gürün’üyle, Doğanşar’ıyla, Kangal’ıyla, Koyulhisar’ıyla, Yıldızeli’siyle, Hafik’iyle, Suşehri’yle, Şarkışla’sıyla, Divriği’siyle ve Zara’sıyla Sultan şehirdir Sivas. Şemseddin Sivasî’siyle, Pir Sultan Abdal’ıyla, Âşık Talibî’siyle, İsmetî’siyle, Ruhsatî’siyle, Sefil Selimî’siyle ve herkesin yakından tanıdığı Aşık Veysel’iyle âşıklar şehridir Sivas.
Sivas bir kadim tarih meşceridir. Bu topraklarda Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet yıllarının izlerini sürebilirsiniz. O Sivas ki tarihin her döneminde önemini hiç yitirmemiştir, her daim önemli bir yönetim merkezi olmuştur. Hititlerin stratejik kalesi, Kadı Burhâneddin, Danişment, Eretna Beyliği’nin başkenti, Selçuklu Devleti’nin Darü’l A’la’sı, Osmanlı İmparatorluğu’nun eyalet merkezi, Cumhuriyetin temellerinin atıldığı Anadolu’nun birlik ve dirlik yurdudur yiğidolar şehri Sivas. O Sivas ki, 108 gün boyunca Millî Mücadelemizin başkentliğini üstlenmiştir. Hürriyete beşiklik etmiştir.
Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi eserlerini bir arada bulunduran şehirdir Sivas. UNESCO tarafından 1987 yılında “Dünya Kültür Mirası” listesine alınan Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası bu şehrin mâziyi yansıtan bir nevi boy aynasıdır. Öte yandan Sarissa antik kenti Sivas’ın görülmesi gereken önemli tarih ve kültür hazinelerindendir. Sebaste, Sipas, Megalopolis, Kabira, Diaspolis (Tanrı Şehri), Talaurs, Danişment İli, Eyalet-i Rum, Eyalet-i Sivas ve Sivas adlarını almıştır zaman içerisinde.
Sivas demek, en çok da şehrin sembol yapısı olan “Ulu Cami” demektir.
Hemen her şehrin maddi ve manevi anlamda alâmet-i farikaları mevcuttur. Bunların başında birçok şehrimizde bulunan “Ulu Cami”ler gelir. Sivas’ın bu anlamda birkaç eserinden biri de 12. yüzyılda inşa edilen Sivas Ulu Camii’dir. Sivas Ulu Camii deyip de geçmemek lâzım. Bu kutlu mabet Anadolu’nun en eski camilerinden biridir. Şehrin ayakta kalan en eski yapısıdır. Bu kadim caminin tarih içindeki yeri ve önemi büyük önem arz etmektedir.
Sivas demek, biraz da şehrin sembol yapılarının başında gelen “Ulu Cami” demektir. Ulu camiler Türkiye’de birçok kadim şehrimizde (Tokat, Şanlıurfa, Uşak, Bursa, Van, Amasya, Antalya, Diyarbakır, Edirne, Erzurum, Hatay, Kahramanmaraş, Kars, Kayseri) olsa da Sivas’taki ulu cami en bilinenlerinden biridir. Bu mabet Sivas’la özdeşleşmiştir.
Sivas Ulu Camii, Sivas’ın Uluanak Mahallesi’ndedir. 1212’de I. İzzeddin Keykavus döneminde onarılmıştır. Timur istilasında tahribata uğramış, 1402 Ankara Savaşı’ndan sonra Sivas’a hâkim olan Mezit Bey ile Çelebi Mehmet’in ümerasından Beyazıt Paşa arasındaki çarpışma esnasında kısmen yıkılmıştır. 1525’te onarılan cami, 1579’da Sivas valisi Mahmut Paşa zamanında tekrar onarılmıştır. 1955 yılında İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak ve halkın yardımı ile büyük onarım geçirmiş ve ibadete açılmıştır. 2005 yılındaki son onarımla çevre düzenlemesi yapılmış, son cemaat yeri yenilenmiş ve çatı örtüsü değiştirilmiştir.
Sivas Ulu Camii, Dânişmentli dönemi mimarî özelliklerine sahiptir. Kesme taş ile inşa edilen yapı doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Camiye, kuzey duvarının ekseninde ve iki yanında bulunan üç kapı ile girilmektedir. Minare, 13. yüzyılın ilk yarısında caminin güneydoğusuna inşa edilmiş, tuğla örgülü sekizgen kaidelidir. Silindirik gövde, şerefeye doğru düzgün biçimde incelerek yükselir. Kilit örgülü yazı şeritleri firuze renkli sırlı tuğladandır. Şerefe altı mukarnaslarının ilk sırası orijinal olup tuğla, çini ve çini mozaik malzeme ile süslenmiştir. Üst sıralar ve şerefe geç dönemlerde onarılarak yenilenmiştir. Söz konusu cami 117 santimetrelik eğimiyle de dikkatleri üzerine çekmektedir.
