Gazi Evronos Bey İmareti–Gümülcine
İmaretler, Osmanlı İmparatorluğu’nda fakirlere, medrese öğrencilerine ve diğerlerine ücretsiz yemek dağıtan yardım kuruluşlarıdır. Gümülcine’deki Gazi Evrenos Bey İmareti, Osmanlı’nın en başarılı komutanlarından Gazi Evrenos Bey tarafından kurulmuştur. Gümülcine şehir merkezine yakın Eski Camii’nin arka tarafında bulunan bu imaret Osmanlı Türk mimarisinin ilk örneklerindendir. Gümülcine’nin fethinden hemen sonra 1365-1385 yılları arasında yapıldığı düşünülüyor. Avrupa’da ayakta kalmış en eski Osmanlı Türk yapısıdır. Bu kadim yapı erken Osmanlı mimarisin tipik bir örneğidir.
Hatırı sayılır bir zenginlik edinen Gazi Evrenos Bey, Gümülcine’de bulunan imaret de dahil pek çok vakıf kurmuştur. Bugün, Gazi Evrenos Bey İmareti kilise müzeye dönüştürülmüştür. İmaretin ön duvarındaki Osmanlı kitabesi bugün artık yoktur ve aynı yerde Hellenistik döneme ait bir heykel başı bulunmaktadır.
Selvili Camii–Gümülcine
Gümülcine’deki Osmanlı eserlerinden biri olan Selvili Camii bugün tamamıyla yıkılmış durumdadır. Geriye yalnızca harabe halindeki minaresi ve eski türbesi kalmıştır.
İskeçe Saat Kulesi–İskeçe
Şehir merkezinde bulunan ihtişamlı bir görünüme sahip İskeçe Saat Kulesi, Osmanlı İmparatorluğu’ndan miras kalan önemli bir tarihî eserdir. Saat kulesi, 1870 yılında Hacı Emin Ağa tarafından inşa ettirilmiştir. Saat kulesinin yüksekliği 14-16 metre arasındadır ve saati halen işler vaziyettedir. Toplumun ihtiyacını karşılayan ve zamanın önemini vurgulayan bu tarihî anıt, İskeçe’de Türk-İslâm varlığını sembolize eden değerli bir eserdir.
1972 yılında İskeçe Belediyesi, bu tarihî anıtı Türk sanatı ve mimarisini temsil ettiği için yıkmaya karar vermiş ancak Türk azınlığının hassas tepkisi sayesinde İskeçe Valisi olaya müdahale etmiş ve böylelikle anıtın yıkılması ertelenmiştir. Ancak Arapça kitabesi ve kuledeki ay yıldız kırılmış ve parçalara bölünmüştür. Saat kulesi yanındaki cami ise yıkılmış ve yerel yönetim tarafından yok edilmiştir. Saat kulesi bugün, İskeçe ilinin merkez meydanında bulunmaktadır ve pek çok ziyaretçi çekmektedir.
Yenice Mustafa Paşa Camii–İskeçe
İskeçe’deki Mustafa Paşa Camii bugüne dek gelmeyi başarmış tarihî eserlerden biridir. İskeçe’nin Yenice köyünde bulunan ve 1873 yılında çıkan yangında harap olduktan sonra restore edilen caminin bugün yalnızca kuşlara yuva olan minaresinin ayakta kalması içler acısı bir durumdur. Yıllarca restore edilmesine izin verilmeyen cami bugün harabe halindedir. İç mekân tehlike arz ettiğinden camii kullanılmamaktadır.
Bulgarlar, İkinci Dünya Savaşı esnasında da, Batı Trakya’yı işgal ettikleri zaman (1943), tıpkı Balkan Harbi’nde olduğu gibi camiyi yakmışlar, sağ ve soldaki iki minaresini de yıkmışlardır. Savaştan sonra Yunan Kralı Pavlos, 1958’de camiyi onartmış ve bu onarım sayesinde yapının günümüze kadar korunmasını sağlamıştır. Bu onarımda yıkılan kubbeler ve minareler tekrar yapılmamış sadece ahşap çatı yapmakla yetinilmiştir.
