Anahtar Parti’den Evde Bakım çıkışı: ‘Sosyal Güvenlikte Görünür Olmalı’

Kaya, “Sosyal güvenlik; yaşlılık, hastalık, iş kazası, malullük, işsizlik, ölüm ve analık gibi risklere karşı yurttaşı korumak için vardır. Ancak evde bakım emeği veren milyonlar, sistemin dışında bırakılıyor” dedi.

Muhammet Kaya, Türkiye’de emeklilikl sisteminin prim esaslı “PAYG” yapısında işlediğini; bugünkü çalışanların primleriyle bugünkü emeklilerin aylıklarının ödendiğini hatırlatarak, (PAYG) yapısında emeklilik için dünyada genel kabul gören dengenin “4 çalışanın 1 emekliyi finanse etmesi” şeklinde olduğunu, bizde ise tablonun tam tersine gittiğini bu modelde aktif/pasif dengenin bozulmasının sistemi hızla zorladığını vurguladı.

İl Başkanı Muhammet Kaya, 2002’de 12,2 milyon çalışanın 5,9 milyon emekliyi finanse ettiğini; 2025’te 26,5 milyon çalışanın 16,9 milyon emekliyi finanse eder hale geldiğini belirterek, aktif/pasif oranının 2,1’den 1,6’ya gerilediğini ifade etti. KAYA, “İnsanca emeklilik için konuşulan 4/1 dengesi zaten yoktu; şimdi daha da kötüleşti. Üstelik EYT gibi popülist adımlar sistemi daha fazla sıkıştırdı” diye konuştu.

Başkan Kaya, Türkiye’de evde engelli bakımını üstlenen, bu nedenle iş hayatına katılamayan kişiler için bugün otomatik bir emeklilik hakkı bulunmadığını; ancak isteğe bağlı sigorta yoluyla 4B kapsamında prim ödenirse emekliliğe hak kazanılabildiğini söyledi. KAYA, “Gelir yaratamayan, evde 7/24 bakım yükü taşıyan vatandaşın prim ödemesi çoğu zaman fiilen mümkün olmuyor. Bu emek görünür ve güvenceye kavuşmak zorunda” dedi.

Muhammet Kaya, dünyada örnek uygulamalar bulunduğunu hatırlatarak, “Almanya’da belirli bakım derecesi şartıyla evde ücretsiz bakım yapanların emeklilik primleri bakım sigortası tarafından ödeniyor ve bu süre emeklilik hesabına dahil ediliyor. Türkiye’de de bakım süresinin sosyal güvenlik hakkına dönüşmesi zorunludur” ifadelerini kullandı.

İl Başkanı Muhammet Kaya, 2026’ya girerken TBMM’de ev kadınları ve evde bakım emeği verenlerin SGK kapsamına alınmasına ilişkin bir kanun teklifinin gündemde olduğunu; ancak henüz yasalaşmadığını belirtti. Ayrıca 5510 sayılı Kanun’un bakıma muhtaç engelli çocuğu olan kadın sigortalılara prim günü ve yaş avantajı sağladığını; fakat bunun sigortalı çalışma içinde olanları kapsadığını, evde bakım emeği veren sigortasız kesimi dışarıda bıraktığını vurguladı.

POLİTİKA ÖNERİLERİ

İl Başkanı Muhammet Kaya, Anahtar Parti iktidarında, partilerinin benimsediği “FIRSATTA EŞİTLİK, BÖLÜŞÜMDE ADALET” ilkesi gereğince sosyal güvenlik sisteminin işlevsel hale getirilmesi için şu adımların atılacağını belirtti:

1. Kayıt dışılıkla etkin mücadele: Yoğun işyeri denetimleriyle sigortasız çalışmanın önüne geçilecek; kayıt dışı istihdam kayıt altına alınacaktır.
2. PAYG sisteminde sürdürülebilirlik: İstihdamı artırıcı politikalarla aktif/pasif denge güçlendirilecek; sistemi bozan popülist düzenlemeler yerine gerçekçi bir rehabilitasyon programı uygulanacaktır.
3. “Gümüş Ekonomi” yaklaşımının sisteme entegrasyonu: Evde bakım, rehabilitasyon, uzun dönemli bakım sigortası, yaşlı dostu konut ve bakım ekonomisi alanları sosyal güvenlik ekosisteminin parçası haline getirilecektir.
4. “Evde Bakım Hizmeti Sigortası” kurulması: SGK bünyesinde özel bir kategori oluşturularak evde bakım emeği yasal güvenceye kavuşturulacaktır.
5. “Evde Bakım Borçlanması” uygulaması: Askerlik/doğum/ücretsiz izin borçlanmalarına benzer şekilde bakım süresi borçlanılabilir hale getirilecektir.
6. Bireysel emeklilik kapsamının genişletilmesi: Vatandaşın kayıt dışı yollara yönelmesini önleyecek kapsayıcı tamamlayıcı mekanizmalar geliştirilecektir.
7. Hak ve yükümlülüklerde adalet: Yaş ve süre eşitliği ilkesi esas alınarak prim bedeliyle uyumlu, adalet duygusunu güçlendiren emekli aylığı yapısına geçilecektir.